صفحه اصلي
نقشه سايت
تماس با ما
 
   

چکیده

یکی از بحث‌هایی که در حوزه معرفت و فهم متون دینی مطرح است، تأثیر عوامل پنهان بر کسب دانش و اندیشه است. در این میان تأثیر جنسیت در فهم متون یکی از مباحثی است که در دهه‌های اخیر نصوص را بشکل جدی مورد بررسی قرار داده است. چرا که در فرآیند کسب معرفت، تجربه، رفتار و علایق و صفات مردانه معیار تلقی می‌شود و تجریه و علایق زنان نادیده گرفته ‌شده است. این نظریه با ورود فمینیسم در این حوزه برای رسیدن به حقوقی مشابه و برابر با حقوق مردان با به چالش کشیدن ساختار مردسالارانه تا خوانش زنانه‌ی متون دینی پیش رفته است. یکی از پیشگامان این اندیشه‌ در اسلام آمنه ودود آمریکایی- آفریقایی مسلمان شده است که قرآن را کانون اصلی کار خود قرار داده است و مدعی است اسلامی که قرن‌ها عمل می‌شده، نسبت به زنان چندان عادلانه نبوده و آنچه بصورت برتری مردان استنباط می‌شود، بواسطه‌ی تسلط سایه‌ی مردان بر تفاسیر و بازتابی از سلطه‌ی اجتماعی ایشان بوده است. ودود رسیدن به یک قرائت برابر را مستلزم بازبینی نوع نگاهی می‌داند که در جامعه و در عرصه‌ی ایمانی نسبت به زنان وجود داشته و لذا تلاشش را در بازنگری قرآن با نگرشی زنانه آغاز می‌نماید که مهمترین اثر او در این زمینه کتاب قرآن و زن: بازخوانی قرآن از منظر زنانه‌ است.

محور اصلی پایان نامه ترجمه‌ی کتاب قرآن و زن اثر آمنه ودود می‌باشد که با طرح نظریات مقدماتی نظیر مباحث زبان شناختی، پیشینه شناسی و سیری در اندیشه‌ی ودود در همین مقدمه ادامه می‌یابد.

کلید واژه: قرآن، زن، مرد، جنسیت، برابری، فمینیسم.

 

مقدمه

در طول تاریخ اسلام، تفاسیر بسیاری از قرآن ارائه شده است  اما در این میان نکته‌ی مهم این است که اکثر تفاسیر و ترجمه‌هایی که از قرآن ارائه شده منسوب به مردان است و زنان مجال کمتری در این عرصه یافته‌اند، برخی از نویسندگان عوامل مؤثر را به سطح معیشت افراد، خلقیات، سن مترجم یا مفسر، سطح آگاهی یا میزان استعداد مترجم یا مفسر فرهنگ بومی، قومی و جنسیت توسعه داده‌اند. لذا امروز، یکی از مباحث جدی که در حوزه مطالعات زنان مطرح شده، مسأله تأثیر جنسیت بر تفسیرها و تحلیل هاست و این پرسش که آیا نگاه زنان به هستی، قوانین و علوم .... یا نگاه مردان متفاوت است از پرسش های جدی و قابل تأمل است.

در توضیح بررسی‌های دینی و مباحث جنسیتی این پرسش اساسی مطرح است که آیا فهم و شناخت زنان از واقعیت هستی با فهم و شناخت مردان تفاوت جوهری دارد؟ یا اگر زنان مجال بیشتری یابند و تفاسیر خود را ارائه کنند محصول تلاش آنان با آنچه مردان ارائه کرده‌اند متفاوت خواهد بود؟

هنگامی که مطالعات جنسیتی را به عنوان یکی از معارف بشری در نظر می‌گیریم، رهیافت جنسیتی چنین خواهد بود که در این حوزه زنان باید بر پایه‌ی فهم و جهان‌بینی خاص خود و با عنایت به نیازهای ویژه‌ی زنان که فهم آن هیچگاه به طور صحیح برای مردان امکان‌پذیر نیست، به تجزیه و تحلیل مسائل بپردازند. صاحب نظرانی با مفروض گرفتن این تفاوت‌ها به بررسی دستاوردهای معرفتی بشر در حوزه‌های گوناگون پرداخته‌اند و خواستار بازسازی معارف بشری با نگاه زنانه شده‌اند.

آمنه ودود یکی از فعالان این عرصه حاصل بازخوانی‌اش از قرآن را در کتاب قرآن و زن  ارائه می‌دهد که به تعبیر خودش بازخوانی قرآن از منظر یک زن است و این پایان نامه ترجمه‌ی این اثر خانم ودود است.

قبل از پرداختن به ترجمه، مقدمه‌ای ارائه می‌گردد که ابتدا مبتنی بر طرح مباحث زبانشناختی است که به تبیین تأثیر جنسیت بر دستاوردهای معرفتی بشر می‌پردازد و اثبات می‌نماید که زنان اگرچه مجالی برای ارائه‌ی دیدگاه‌های خود نیافته‌اند اما آثار اندک به جای مانده بیانگر تفاوت در جنسِ زبان و بیان زنان با نوع نگاه مردان است و در ادامه فمینیست‌ها ساختار زبانی مرد محور را موجب ایجاد جهانی مرد محور می‌دانند و سعی در رفع این تبعیض تاریخی را لازم دانسته‌اند و عرصه‌ی این مباحث را حتی به نصوص دینی و تفاسیر آن کشیده‌اند..

در بررسی اندیشه‌ی ودود که حاصل آن را در کتاب قرآن و زن می‌بینیم به بررسی زندگی، مبانی اندیشه‌، روش و دیدگاه‌هایی می‌پردازیم که منجر به شکل گیری نوع نگاه او شده است،و برای فهم بهتر آراء و نظرات او در کتابش ضروری به نظر می‌رسد.

اما ابتدا لازم است به بررسی اجمالی بازخوانی قرآن از منظر زنانه بپردازیم. آیا متغیری نظیر جنسیت می‌تواند در محصول معارف بشری و علوم تأثیرگذار باشد؟ آیا بررسی نصوص و متون دینی مختص به دیدگاه‌های اسلامی آمنه ودود است یا پیش از آن فعالیت‌هایی صورت گرفته است؟

برای پاسخ به پرسش اول مباحثی زبان‌شناختی مطرح می‌گردد. یکی از موضوعات مورد توجه در حوزه میان رشته‌ای، زبان و جنسیت یا به عبارت دقیق‌تر زبانشناسی جنسیت است. از دیدگاه زبانشناسی پرداختن به تأثیر متغیر جنسیت بر زبان موجه و ضروری است چرا که راهی برای آگاهی از جایگاه جنسیت‌ در جوامع و تأثیر متقابل آن در ارتباطات است، و بیان پیشینه‌ی بررسی زبان و جنسیت در حوزه‌های مختلف علوم بشری است.

 



. مهریزی، مهدی، جنسیت و ترجمه‌ی قرآن، بینات، ش49-50، بهار و تابستان1385، ص33

مهریزی، ص34

. باستان(نجفی)، حسین، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی، تهران، دفتر امور بانوان وزارت کشور، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه،1388،ص3

   دانلود : 4-moosavi.pdf           حجم فایل 204 KB