صفحه اصلي
نقشه سايت
تماس با ما
 
   

سيد اسدالله خرقاني(د. 1315ش): بررسی آرای قرآنی و حدیثی


چكيده

موضوع پايان نامه حاضر بررسي رهيافت سيد اسدالله خرقاني(د. 1315ش) به قرآن و حدیث است.خرقاني از‌‌ فعالان در عرصه اصلاح دين در ايران معاصر است كه دردوره مشروطه مي‌زيسته است.براي بررسي آراي قرآني وحديثي خرقاني، به مهمترين آثار‌او از جمله كتاب مشهور او با عنوان محوالموهوم وصحوالمعلوم ونيز رساله هايي چون رد بركشف حجاب، متشابهات در‌قرآن، نبوت خاصه وابديت اسلام وحماسه با اديان توجه شده است.

 پايان‌‌‌‌نامه حاضر‌شامل سه فصل است: در فصل اول با بيان زيست جهان، سطح علمي و بهره گيري وي از از اساتيد، به تأثير فعاليت هاي اجتماعي و سياسي وي، جنبش مشروطيت، معرفي شاگردان و متأثرين از آراي او و در فصل دوم به جايگاه و مشاغل سياسي و اجتماعي و مذهبي خرقاني و تأليفاتش پرداخته ايم و در پايان آراء مختلف متأخرين در خصوص انديشه هاي وي شرح داده شده است.

نتيجه حاصل از پايان نامه آن است كه خرقاني رهيافتي اصلاح‌گرايانه به امر دين به‌طور كلي وفهم قرآن به‌طور خاص داشته است واز اين رو در‌موضوعات اعتقادي همچون بحث شفاعت و جايگاه اولوالامر ونيز در مباحث مرتبط با علوم قرآني همچون مفهوم متشابهات ديدگاههاي خاصي ابراز كرده است.


كليد‌‌‌‌واژه‌ها : سيد اسدالله خرقاني، بازگشت به قرآن، محوالموهوم و صحوالمعلوم، متشابهات، اولوالامر، كشف حجاب، شفاعت

 

 

مقدمه

آنچه كه امروزه با عناوين «بازگشت به قرآن»، « پيروي از سلف صالح»، «مبارزه با خرافات ديني»، «انديشه اصلاح ديني» به آن توجه و پرداخته مي شود و از انديشه هاي تأثير گذار در مسائل ديني محسوب مي شود حاصل تلاش و كوشش فراوان داعيان اين تفكر در گوشه هاي مختلف ايران و جهان عرب مي باشد كه در اين خصوص از افرادي مانند سيد اسداله خرقاني، شريعت سنگلجي، شيخ هادي نجم آبادي، سيدجمال الدين اسدآبادي و ....نام برد كه عليرغم زحمات فراوان،  اين تفكر بعضاً باعث شده افراد با هم صدا شدن با جريانات و تفكرات متفاوت داخلي و خارجي از مسير اصلي دين خارج و به گرايش و فرق مختلف ضد ديني كمك نمايند تا چهره واقعي اسلام را در پس نگاه اصلاح گرانه خود بپوشانند تا اين قضيه دست مايه انحراف دنباله دار در حوزه دين گردد.

بيان مسئله

سید اسدالله خرقانی (د. 1315ش) از عالمان مشهور تأثیرگذار در اواخر دورة قاجار و اوایل دورة پهلوی است. در منابع موجود بیش از هر چیز به نقش او در روزگار مشروطه و اندیشه‌های اصلاحی سیاسی او توجه شده است. خرقانی از شاگردان شیخ هادی نجم‌ آبادی و ازجملة طلایه‌داران نهضت بازگشت به قرآن است و آثار متعددی از خود به جای گذاشته که مهم‌ترین آنها محوالموهوم و صحوالمعلوم است. وی در این کتاب دیدگاه خود را دربارة امت اسلامی و نحوة حکومت‌داری در قالبی اصلاح‌گرایانه عرضه کرده است که این کتاب بعدها با ‌کوشش غلامحسين نور محمدي و مقدمة محمود طالقانی منتشر شد. نکتة جالب توجه اینجاست که شریعت سنگلجی نیز کتابی با عنوان محوالموهوم دارد.  

خرقانی در دوره‌ای می‌زیست که جریان نواندیشی دینی به قصد اصلاح سیاسی حاکم بود و از این‌رو، رهیافت‌هایی متفاوت به قرآن و حدیث سربرآورده‌ بود. مهم‌ترین آرای خرقانی دربارة قرآن و حدیث در آثارش (اعم از محوالموهوم و صحوالمعلوم و دیگر رساله‌هایش) در محورهای زیر قابل تلخیص است
 1) ايجاد و اعلام هماهنگي ميان قرآن و مقتضيات روز و كشفيات علمي 2) تبيين متشابهات قرآني در راستاي حداقلي نمودن متشابهات3) بازگشت به قرآن و دور شدن از احاديث 4) لزوم حفظ حجاب از ديدگاه قرآن و سنت نبوي و نظایر اینها.

در پژوهش حاضر، تلاش بر آن است تا با بررسی زیست‌جهان خرقانی و پژوهش دربارة محیط فکری و نشو و نمای علمی او تصویری حتی‌الامکان دقیق از شخصیت او ارائه شود. به‌علاوه، با بررسی آثار او ـ و به طورخاص آن دسته از آثار او که مبتنی بر آیات و روایات‌اند ـ رهیافت کلی این عالم دینی به قرآن و حدیث شناسانده شود. ازآنجاکه اندیشة خرقانی در ادوار بعد از او بر مشاهیری چون شریعت سنگلجی و محمود طالقانی ـ که از بزرگان و مراجع فکری عصر خودشان بودند ـ بسیار اثرگذار بوده است، در بخشی از تحقیق به چندوچون این تأثیرگذاری خواهیم پرداخت و همچنین بازتاب شخصیت و آرای خرقانی را در نوشته‌های دیگران بيان خواهیم كرد.

هدف

مهمترین هدف این تحقیق را می توان تأثير افراد با انديشة نوگرايي ديني در ایران معاصر و نهضت بازگشت به قرآن بيان كرد.

اهميت و ضرورت تحقيق

سيد اسدالله خرقاني در زمره روحانيون با نگرش اصلاح ديني بود كه ديدگاه هايش در چند رساله و كتاب مهم ايشان به نام محوالموهوم و صحوالمعلوم منعكس شده است. لذا با توجه به تأثير او در انديشة نوگرايي ديني در ایران معاصر و نهضت بازگشت به قرآن اهمیت و ضرورت بررسی آثار و اندیشه‌های او را نمایان می‌نمايد.

پيشينه تحقيق

تاكنون درباره انديشه‌هاي سيد اسدالله خرقاني و كتاب و رساله هاي او و به ‌ويژه رهيافت او به قرآن و حديث پايان‌نامه یا مقالة پژوهشی مستقلي نگاشته نشده است. تنها در برخی کتاب‌ها و مقالات بصورت پراکنده به زندگی و احوال او و به طور خاص اندیشه‌ها و فعالیت‌های سیاسی وي پرداخته شده است كه مشخصات این آثار در بخش منابع آمده است.

سؤالات تحقيق

1- زندگی خرقانی و فضای اجتماعی و سیاسی زمانة او چه تأثیری بر انديشة اسلامی و قرآنی او داشته است؟

2- مضامین قرآنی و حدیثی چه جایگاهی در آثار خرقانی دارند و رهیافت کلی او به قرآن و حدیث چگونه تبیین می‌شود؟

3- انديشة قرآنی و حدیثی خرقانی بر چه کسانی و چگونه تأثیر گذاشته و بازتاب آرا و آثار او در نوشته‌های دیگران چگونه بوده است؟

در اين پايان نامه به برخي سئوالات زير نيز پاسخ داده شده است.

1- زندگينامه و شرح حال خرقاني چگونه است ؟

2- آموخته هاي وي از چه اساتيدي بوده و شاگردان وي چه كساني بوده اند؟

3- اوضاع سياسي اجتماعي و مذهبي در آن زمان چگونه بوده است؟

4- با توجه به اينكه نگاه خرقاني بازگشت به قرآن است دايره متشابهات و محكمات قرآن و تأويل آيات را چگونه تبيين مي نمايد؟

5- خرقاني درخصوص حجاب چه نظري دارد؟

سازماندهي مطالب

در اين پايان نامه كه به بررسي زيست جهان خرقاني و انديشه هاي قرآني و حديثي وي مي پردازد مطالب در سه فصل به شرح ذيل ارائه گرديده است :

در فصل اول با بيان زندگينامه، سطح علمي، اساتيد، شاگردان، اوضاع فكري و اجتماعي حاكم،   فعاليتهاي سياسي وي در جنبش مشروطه خواهي در نجف و ايران، حضور در مجلس شوراي اسلامي، تشكيل حزب دمكرات اسلامي و مخالفت با نخست وزير و همچنين تاثير افراد و همكاران وي در انديشه هاي خرقاني بحث شده است كه در پرداختن به موضوعات اين پايان نامه از منابع مهمي نظير محوالموهوم و صحوالمعلوم، رساله رد بر كشف حجاب، رساله نبوت خاصه و ابديت اسلام و حماسه با اديان و .....بهره گيري شده است.

در فصل دوم با بررسي مهمترين كتاب وي محو الموهوم و صحوالمعلوم و رساله نبوت خاصه، رد بركشف حجاب و متشابهات قرآن به بررسي ديدگاههاي وي پرداخته شده است.

در فصل سوم نيز با معرفي اعلام بعضي از شاگردان و متأثرين به ارزيابي و بازتاب شخصيت آراي خرقاني در آثار متأخرين پرداخته شده است.


   دانلود : 12-heydari.pdf           حجم فایل 68 KB