صفحه اصلي
نقشه سايت
تماس با ما
 
   

—►یادداشت‌های پراکنده◄—



«دائرةالمعارف قرآن» ایستگاه چهارم

یکشنبه ـ 24 اردیبهشت 96

چهارمین جلد «دائرةالمعارف قرآن» به سعی جمع بزرگی از دوستان و همکارانم اردیبهشت ماه سال 1396 وارد بازار نشر شد و در سی‌امین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران مجال عرضه یافت. نخستین جلد این مجموعه بهار سال 92 منتشر شد و جلدهای دوم و سوم به‌طور متوالی و به‌ترتیب در بهار 93 و 94 انتشار یافتند و اینک با وقفه‌ای یک‌ساله جلد چهارم در دسترس مخاطبان قرار گرفته است. امیدوارم بهار آینده با انتشار جلد پنجم و پایانی این دائرةالمعارف، این پروژه به ایستگاه پایانی‌اش برسد و بدین‌ترتیب کار این پروژه پس از حدود دوازده سال کار مداوم پایان یابد.

جلد چهارم دائرةالمعارف قرآنحاوی 135 مدخل کوتاه و بلند به‌قلم محققان مشهور مسلمان و غیرمسلمان در حوزۀ مطالعات اسلامی و شامل حروف صاد تا گاف (صابئین ـ گویش‌ها) است. بنا به‌ سنت جلدهای پیشین، سهم من در این جلد نیز، به‌جز ویراستاری همۀ مقالات، ترجمۀ چند مدخل بلند بوده است: 1) «علم و قرآن» (نوشتۀ احمد دلال)، که مقایسه‌ای است میان تلقی عالمان قدیم و جدید از رابطۀ قرآن و علم و بیان اینکه تنها در دورۀ جدید بر ارتباط میان این دو تأکید کرده‌اند؛ 2) «علوم قرآن» (نوشتۀ کلود ژیلیو)، که مروری تاریخی است بر آثار کهن علوم قرآن و نگاهی به مهم ترین عناوین علوم قرآن بر مبنای کتاب اتقان سیوطی؛ 3) «فقه و قرآن» (نوشتۀ وائل حلاق)، که مروری است بر رابطۀ قرآن و فقه در ادوار مختلف تاریخ اسلام از سال‌های نخست تا دورۀ معاصر و بحثی دربارۀ جایگاه قرآن در اصول فقه؛ 4) «فلسفه و قرآن» (نوشتۀ ماجد فخری)، که گزارشی است از مهم‌ترین مسئله‌های فلسفی و کلامی در جهان اسلام و رابطۀ آنها با مضامین قرآن؛ 5) «قصص قرآن» (نوشتۀ کلود ژیلیو)، که علاوه بر بحثی دربارۀ نحوۀ توزیع قصص در قرآن به ویژگی‌های اصلی و معانی دینی و ادبی داستان‌های قرآن اختصاص دارد. هر پنج مقاله را می‌توان در زمرۀ مقالات خوب و سودمند این جلد دانست که به قلم محققانی مشهور و  متخصص در حوزۀ مربوط به عنوان مدخل تألیف شده‌اند.

 

در این جلد، همچون جلدهای پیشین، مدخل‌های متنوعی در مقوله‌های مختلف درج شده‌اند، چنان‌که در کنار مقاله‌های بلندی که هر یک به‌تفصیل به بررسی ارتباط دوسویۀ علوم اجتماعی، فلسفه، فمینیسم و کتیبه‌نگاری با قرآن می‌پردازند، مدخل‌هایی کوتاه به بررسی مفاهیم اخلاقی، فقهی و کلامی صریح و ضمنی در قرآن همچون ضلال، عبادت، عصمت، عصیان، فرقان، قتل، کبر، کنترل موالید و گناه اختصاص دارند. به‌علاوه، گروهی دیگر از مدخل‌ها به معرفی اَعلام ذکرشده در قرآن یا مرتبط با قرآن همچون صالح، عایشه، علی، عرفات، فرعون، قریش و کعبه اختصاص یافته‌اند و برخی دیگر با تعریف و تبیین انواع علوم قرآن ازجمله قرائات و قصص ارتباط دارند. علاوه بر پنج مقالۀ ذکرشده در بالا، برخی دیگر از مقاله‌های بلند مهمِ پراطلاع یا بصیرت‌بخش این جلد از این قرارند: عربستان پیش از اسلام (جرالد هاوتینگ)، علوم اجتماعی و قرآن (دیل آیکلمن)، عیسی (نیل رابینسن)، فرشته (گیزلا وب)، فرهنگ مادی و قرآن (پریسیلا سوچک)، قرآن در زندگی روزمره (نصر ابوزید)، قرائات قرآن (فریدریک لیمهویز)، کاربردهای عامیانه و طلسم‌گونۀ قرآن (کاتلین اوکانر)، کتاب (دانیل مادیگان)، کتیبه‌نگاری و قرآن (رابرت هویلند)، کیهان‌شناسی (آنگلیکا نویورت) و گاه‌شماری و قرآن (گرهارد باورینگ).


خروج