صفحه اصلي
نقشه سايت
تماس با ما
 
   

—►یادداشت‌های پراکنده◄—



در باب فرایند شکل‌گیری نظریه «اعجاز قرآن»

چهارشنبه ـ 22 مهر 1394

اعجاز قرآن مفهومی پیچیده و نظریه‌ای چندوجهی در تاریخ اندیشه اسلامی است. برای درک عمیق‌تر و دقیق‌ترِ‌ مفهوم/ نظریه‌ اعجاز قرآن بی‌شک باید اسباب و زمینه‌های شکل‌گیری آن را بررسی کرد و از تحولات فکری منتهی به آن آگاه شد. مقاله «نقش معتزله بصره در شکل‌گیری نظریه اعجاز قرآن» نوشته ریچارد مارتین، استاد بازنشسته مطالعات دین در دانشگاه اِموری، پژوهشی در این باب است که حدود سی‌وپنج سال پیش در «نشریه مطالعات خاورنزدیک» منتشر شد. مارتین، با بهره‌گیری از برخی تألیفات تازه‌یافته معتزلیان بصره، از یک‌سو به اختلافات فرقه‌های گوناگون اسلامی درباره تلقی از نبوت توجه کرده و از دیگرسو به پاسخ‌های عالمان اسلامی به منکران نبوت پیامبر اسلام پرداخته و از این طریق کوشیده است تا فرایند تبدیل این استدلال‌ها و جدل‌ها را به نظریه دقیق و سامان‌یافته‌ای همچون «اعجاز قرآن» نشان دهد. اعجاز قرآن را باید به‌مثابه یک «نظریه» دید و بررسید و این نگاه در مقاله به‌وضوح نمایان است.

مقاله مارتین را سه‌چهار سال پیش ترجمه کردم و یکی‌دو سال پیش منتشر. تاریخ تحولات اعجاز قرآن سالهاست دغدغه‌ام شده و دربار‌ه‌اش چیزهایی نوشته‌ام و بحث‌هایی کرده‌ام. سیطره رهیافت ایدئولوژیک و دغدغه‌ اپولوجتیک بر ذهن و زبان بسیاری از عالمان مسلمان چه در سده‌های قدیم و چه در عصر جدید مجال بحث آکادمیک و انتقادی در این باب را محدود و حتی ممنوع کرده. اما چه باک! گمان می‌کنم همچنان روزنه‌هایی هست برای اینکه بتوان آگاهانه اندیشید و دلسوزانه گفت و روش‌مندانه نوشت؛ ظاهراً راهی هم جز این نیست برای شناختن گذشته‌، فهمیدن حال و ساختن آینده!


خروج