صفحه اصلي
نقشه سايت
تماس با ما
 
   

—►خبرها و رویدادها◄—



گفتار «تفسیر به‌مثابۀ ایدئولوژی» در انجمن مباحثات قرآنی

پنج‌شنبه ـ 22 آبان 99

هفتۀ آینده به‌دعوت انجمن مباحثات قرآنی قم دربارۀ ماهیت و کارکرد تفسیر قرآن در سنت اسلامی سخن خواهم گفت. سال‌هاست با متون تفسیری قدیم و جدید کلنجار رفته‌‌ام و می‌روم. گمان می‌کنم از طریق واکاوی آثار تفسیریِ تألیف‌شده در اعصار و امصار گوناگون می‌توان تاریخ اندیشۀ دینی را در تمدن اسلامی بازیافت. تفسیر آینه‌ای است تمام‌نما از ایدئولوژی‌های متنوع و متکثر در میان مسلمانان که دانش‌های رایج و ارزش‌های حاکم بر دوره‌های تاریخی و منطقه‌های جغرافیایی گوناگون را بازمی‌تاباند. در این گفتار از انگیزه‌ها و اهداف عالمان مسلمان از تفسیرنگاری و نقش‌ قرآن به‌عنوان متن محوری جوامع اسلامی هم حرف خواهم زد. جلسه ـ به‌‌روال مألوف این روزها ـ به‌صورت مجازی (در محیط اسکایپ) برگزار می‌شود و حضور در آن برای همۀ علاقه‌مندان آزاد است.


لینک حضور در جلسه (چهارشنبه 28 آبان، ساعت 18:30)

***

چکیدۀ گفتار «تفسیر به‌مثابۀ ایدئولوژی»:

به‌رغم تألیف هزاران عنوان کتاب تفسیر در گسترۀ جهان اسلام در طی سده‌های متمادی گذشته، پژوهش هستی‌شناسانه دربارۀ کارِ تفسیر و تفسیرنگاری به‌مثابۀ گونه‌ای ادبی کمتر محل توجهِ محافل آکادمیک بوده است. این گفتار تلاشی است برای روشن‌تر کردن جنبه‌های کمتردیده‌شدۀ ماهیت و کارکرد تفسیر و تأملی است در باب اهداف و انگیزه‌های کمترگفته‌‌شدۀ تفسیرنگاری در سنت اسلامی. ‌در این گفتار، از چیستی و ماهیت تفسیر متن مقدس در سنت اسلامی سخن می‌گویم و می‌کوشم نشان دهم که مفسران قرآن، چه در دورۀ پیشامدرن و چه در دورۀ مدرن، بیش از هر چیز، در پی سازگار کردن متن قرآن با گرایش‌ها و تمایلات  فردی و جمعی خودشان بوده‌اند. در خلال بحث، با ذکر نمونه‌هایی از تفاسیر قدیم و جدید، در پی جلب توجه مخاطب به این نکته خواهم بود که تفسیر قرآن بیش از آن‌که نمایانندۀ آن چیزی باشد که متن می‌گوید، بازتابندۀ آن چیزی است که مفسر می‌خواهد و دوست دارد که متن بگوید. بنابراین، کارکرد تفسیر و انگیزۀ تفسیرنگاری را شاید بتوان بیان ایدئولوژی مفسر و دفاع از عقیده و عملِ خود از طریق تمسک به معانی محتمل نهفته در متن قرآن دانست. به عبارت دیگر، ویژگی‌های متن‌شناسانه و سبک‌شناسانۀ قرآن چارچوبی موسع در اختیار مفسران قرار داده است تا با جولان فکری اندیشه و عمل خود را در آن بیابند و این اندیشه و عمل را در برابر رقیب درون‌دینی و خصم برون‌دینی توجیه و تقدیس کنند.

 



خروج