صفحه اصلي
نقشه سايت
تماس با ما
 
   

—►خبرها و رویدادها◄—



انتشار مقالۀ «شمسون» در دانشنامۀ جهان اسلام

پنجشنبه ـ 29 خرداد 99

مدخل «شمسون»، که حدود هفت سال پیش آن را برای بنیاد دائرةالمعارف اسلامی نوشته‌ بودم، اخیراً در جلد بیست‌وهفتم دانشنامۀ جهان اسلام منتشر شد. در کنار قدردانی از دوستان عزیز بنیادی بابت زحماتی که همواره برای نهایی‌‌سازی مقاله‌ها متقبل می‌شوند، باید عرض کنم که حدود سیصد کلمه از نسخۀ تحویلی من ظاهراً در مراحل پایانی و احتمالاً به‌سبب ملاحظات سازمانی حذف شده است. فایل پی‌دی‌اف مقاله نسخه‌ای است که در دانشنامه منتشر شده و فایل متنی مقاله نسخۀ اصلی‌ تحویلی من است (اینجا). در ادامه، توضیح مختصری دربارۀ مدخل شمسون می‌آورم و می‌کوشم در اثنای توضیحاتم بخشهای حذف‌شده را نیز جبران کنم.

شمسون (یا همان شمشونِ عبری و سامسونِ انگلیسی) نام یکی از داوران قدرتمند و جنگجوی بنی‌اسرائیل و ازجمله شخصیت‌های مرموز و بحث‌انگیزِ عهد عتیق است که راز قدرت خارق‌العادۀ او در موهایش قرار دارد. بنا بر سنت یهودی، شمسون شیفتۀ زنی به نام دلیله می‌شود و همین شیفتگی راز او را برملا می‌کند و او را به کام مرگی حماسی می‌کشاند. در سنت غرب مسیحی، داستان شمسون دستمایۀ خلق آثار گوناگونی در نقاشی، موسیقی، تئاتر و سینما شده است. یکی از نکات جالب‌توجه در نگارش این مقاله و شاید به نوعی آوردۀ مقاله برای نگارنده آن بود که چنین شخصیت خاکستری‌ای که در داستان تورات خطاهای آشکاری به ویژه در مواجهه با زنان دارد و حتی در آخر داستان با ‌نوعی عمل انتحاری می‌میرد، چگونه در متون و منابع اسلامی به شخصیتی منزه و پاک و حتی عابد و زاهد تبدیل می‌شود که همۀ عمرش به جهاد در راه خدا و قیام برای عبادت می‌گذرد. این پدیده نه فقط دربارۀ شمسون بلکه دربارۀ بسیاری از شخصیتهای عهدینی با شدت و ضعفهای مختلف رخ داده است، اما در مورد شمسون بروز و ظهور بیشتری دارد.  

نکتۀ جالب‌توجه دیگر که در پایان مقاله به آن اشاره کرده بودم اما در نسخۀ منتشرشده حذف شده است ـ و آن را وامدار مقاله‌ای از اندرو ریپین بودم ـ مرتبط شدن پایان داستان شمسون با عملیات‌های انتحاری معاصر بود. برای روشن‌تر شدن موضوع، صورت کامل این پاراگراف حذف‌شده را در اینجا نقل می‌کنم: «شمسون در بحث‌های سیاسی معاصر جایگاهی ویژه دارد. نحوۀ مرگ او به روایت عهد عتیق در بحث‌های راجع به عملیات‌های انتحاری و تروریستی مورد توجه بوده است. در حالی‌که عالمان مسلمان در سده‌های گذشته شمسون را حتی به آیات قرآن پیوند می‌زدند، برخی در دورۀ معاصر برای تخطئۀ بمب‌گذاری انتحاری بر این نکته تأکید کرده‌اند که شمسون شخصیتی یهودی است و در کتاب مسلمانان جایی ندارد. به‌علاوه، شمسون در تصور عمومی قوم یهود قهرمانی ملی‌گراست و نحوۀ مرگ او در سالهای اخیر کارکردی نمادین داشته است، چنانکه نام او در عنوان کتاب انتخاب شمسون نوشتۀ سیمور هرش اشاره‌ به آن است که اسرائیل، هرگاه موجودیت خود را در خطر دید، به مقابله به مثلی فراگیر دست خواهد زد، همچون شمسون که با تخریب ستون‌ها هم خود و هم دشمنانش را از میان بُرد.»

بررسی تحلیلی شخصیت شمسون، در کنار بسیاری از دیگر شخصیت‌های توراتی، موضوعاتی مناسب برای پژوهش‌های مقایسه‌ای میا‌ن سنت اسلامی و سنت یهودی و مسیحی‌اند. در متون و منابعِ این سنت‌ها نکته‌های ناگفته و ناشنیدۀ زیادی نهفته‌اند که جز با بررسی و مطالعۀ دقیق آنها و برخورداری از ابزارها و ملزومات پژوهش انتقادی رخ نخواهند نمود.

 

 


خروج